Həyatın mənası insanın dəyərləri və onun dünyaya baxış bucağında gizlidir. İnsan həyatda uğur qazanmaq, hörmət sahibi olmaq və cəmiyyətə faydalı olmaq istəyirsə, ilk növbədə elmə, savada və insani keyfiyyətlərə sahib olmalıdır. Çünki yalnız elmi bilik və savad insanı yüksəldə bilməz, onu əsl insan edən məhz əxlaqı, mənəviyyatı və başqalarına münasibətidir.
Elmin və savadın əhəmiyyəti danılmazdır. Onlar insanı bilikli, dünyagörüşlü edir, cəmiyyətə töhfə verməyə imkan yaradır. Lakin savadlı olmaq kifayət deyil, əgər insanın vicdanı, insani keyfiyyətləri yoxdursa, o, qazandığı biliyi pis məqsədlər üçün də istifadə edə bilər. Buna görə də, savadlı olmaq qədər, düzgün və vicdanlı insan olmaq da vacibdir. Böyük mütəfəkkirlərdən biri deyirdi: “Elmi olmayan insanın zəkası yoxdur, əxlaqı olmayan insanın isə heç bir dəyəri yoxdur.” Bu fikirlər insanın yalnız biliklə yox, həm də mənəviyyatla formalaşmalı olduğunu vurğulayır.
Uşaqla uşaq, böyüklə böyük olmaq
Hər insanın qarşısındakı insana uyğun şəkildə davranmağı bacarması onun böyüklüyündən xəbər verir. Uşaqla uşaq kimi olmaq, onun dili ilə danışmaq, onun dünyasına daxil olmaq, sevincini və dərdini anlamaq insanın kamilliyindən irəli gəlir. Çünki uşaqlar safdır, səmimidir, və onlar böyüklərin onların dünyasına uyğunlaşmasını hiss etdikdə, özlərini daha rahat və xoşbəxt hiss edirlər.
Böyüklə böyük kimi olmaq isə başqa bir bacarıq tələb edir. Bu, yalnız yaş fərqinə hörmət etmək deyil, həm də qarşındakı insanın bilik və təcrübəsinə uyğun danışmaq, onun həyatına və düşüncələrinə sayğı ilə yanaşmaq deməkdir. Böyük insan yalnız yaşı çox olan deyil, həm də məsuliyyətli, anlayışlı və düzgün qərarlar verə bilən şəxsdir. Əgər bir insan bu prinsipi həyatına tətbiq edirsə, deməli, o, ətrafındakılarla düzgün münasibət qurmağı bacarır və cəmiyyətdə dəyərli şəxsiyyət kimi qəbul edilir.
Varlı və kasıb olmaq məsələsi
Həyatda maddi vəziyyət insanın xarakterini təyin etməməlidir. Bəzən insanlar varlı olmağı uğur, kasıb olmağı isə uğursuzluq kimi görürlər. Halbuki, əsl dəyər insanın qəlbinin varlı olub-olmamasında gizlidir. Maddi cəhətdən varlı olmaq insana rahat həyat bəxş edə bilər, lakin qəlbi yoxsul olan insan heç vaxt həqiqi xoşbəxtliyi tapa bilməz. Əksinə, kasıb ola-ola mənəvi zənginliyə sahib olan insanlar da var ki, onların qəlbi sevgi, mərhəmət və dürüstlüklə doludur.
Əsas olan insanın daxili zənginliyidir. Həqiqi var-dövlət, insanın mənəvi keyfiyyətlərində, xeyirxahlığında, mərhəmətində və sədaqətindədir. Çünki maddi sərvət insanın həyatını dəyişə bilər, lakin onun qəlbindəki boşluğu doldura bilməz.
Sevmək və Sevilmək
Sevgi insan həyatının ayrılmaz hissəsidir. Lakin sevmək və sevilmək arasında böyük fərq var. Bəzən insanlar qarşılıqsız sevgiyə düşür və bundan əziyyət çəkirlər. Əslində isə sevgi saf və qarşılıqlı olduqda mənalı olur. Sevmək gözəl hissdir, ancaq sevginin dəyəri sevilməkdən daha çox, onun saf və səmimi olmasındadır.
Sevilmək də gözəl hissdir, lakin sevilməyə layiq olmaq üçün insanın özü də sevgi bəxş etməyi bacarmalıdır. Əgər bir insan qarşılıqsız sevgi tələb edirsə, lakin özü sevgisini paylaşa bilmirsə, bu, eqoist bir münasibətdir. Sevginin ən gözəl halı, iki insanın bir-birini saf və səmimi hisslərlə sevməsidir.
Nəticə
Həyatda ən önəmli dəyərlər insanın mənəviyyatı, əxlaqı və davranışlarıdır. Elm və savad insana bilik qazandırır, lakin onu kamil insan edən insani keyfiyyətləridir. Uşaqla uşaq, böyüklə böyük ola bilmək isə insanın həyatı düzgün dərk etməsindən irəli gəlir. Maddi var-dövlət mühümdür, lakin əsl sərvət insanın qəlbinin varlığıdır. Sevmək və sevilmək isə yalnız saf və səmimi olduqda əsl xoşbəxtliyi gətirir. Bu dəyərlərə sahib olan insan hər zaman cəmiyyətdə hörmət və sevgi ilə qarşılanar.
Səmil Şahlaroğlu
