Bu gün Azərbaycan və Türkiyənin münasibətləri əsası xalqların könlündə bərqərar olmuş nadir bir tərəfdaşlıq modelinə çevrilib. Bu modelin kökündə ortaq məfkurə, tarix və dəyər sisteminin yanaşı addımlaması dayanır: qardaşlıq sadəcə emosional məqam deyil, iki dövlətin bütün qərarlarını yönləndirən strateji dayaq nöqtəsidir.
Mustafa Kamal Atatürkün “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir” kəlamı Anadoludan Qafqaza uzanan mənəvi körpü saldı. XX əsrin sonunda Ülu Öndər Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” formulu həmin körpünü siyasistrateji magistrala çevirdi. Prezident İlham Əliyev isə bu irsi yeniləyərək vurğulayır: “Biz bu vəsiyyətə sadiqik, çünki bölgənin sabitliyi məhz AzərbaycanTürkiyə birliyinin möhkəm olmasından asılıdır.”
Bu baxımdan 15 iyun 2021ci ildə azad Şuşanın səması altında imzalanan Müttəfiqlik Bəyannaməsi sadə diplomatik sənəd deyil – birlik fəlsəfəsinin konstitusiyasıdır. Qərb mediası sənədə “regionun geosiyasi xəritəsini yenidən cızan anlaşma” kimi yanaşsa da, Azərbaycan və Türkiyə üçün o, ilk növbədə siyasi iradənin xalq iradəsi ilə yekdil səslənməsi deməkdir.
Bəyannamə ilə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində birgə qərarların qəbulunu təmin edən koordinasiyalı mexanizm formalaşdı, enerji və nəqliyyat infrastrukturu isə “Orta Dəhliz” strateji təşəbbüsünə inteqrasiya edildi. Mədəni və humanitar əlaqələr ortaq dəyərlərin rəqəmsal platformalar vasitəsilə yayılması ilə daha da gücləndirildi, regional diplomatiya sahəsində isə vahid fəaliyyət sisteminin qurulmasına nail olundu. Müttəfiqliyin bu əsas sütunları konkret nəticələr doğurur: təhlükəsizlik sahəsində birgə qərargah təlimləri və pilotsuz uçuş aparatları texnologiyasının paylaşılması həyata keçirilir, yaxın gələcəkdə Hərbi Tədqiqat və İnnovasiya Mərkəzinin yaradılması planlaşdırılır. İqtisadi istiqamətdə TANAP layihəsi ilə qaz nəqlinin həcmi 31 milyard kubmetrə çatdırılıb, Qarabağda türk sərmayələri ilə yeni investisiya layihələri reallaşdırılır; bu sahədə “Yaşıl Zəngəzur” konsepsiyası və rəqəmsal logistika mərkəzlərinin yaradılması nəzərdə tutulur. Enerji sahəsində Kəlbəcərdə türkazəri konsorsiumu ilə ilk hibrid günəş və külək elektrik stansiyası layihəsi həyata keçirilmiş, növbəti mərhələdə isə ortaq hidrogen ixrac infrastrukturu formalaşdırılması planlaşdırılır. Cəmiyyətlərarası münasibətlərdə Bursa ilə Şuşa arasında “Qardaş şəhər” mədəniyyət layihəsi, ortaq televiziya və radio kontenti uğurla icra edilir, bu əməkdaşlıq gələcəkdə Birgə Media Akademiyası və “Türk Gənclər Forumu” kimi təşəbbüslərlə daha da genişləndiriləcək.
2020ci ilin payızında 44 günlük müharibə zamanı AnkaraBakı həmahəngliyi qlobal səviyyədə “strateji sinxronluğun” nümunəsinə çevrildi. Həmin harmoniyanın institusional davamı kimi Şuşa Bəyannaməsi, daha ilk ilində, Qarabağda bərpaquruculuq prosesinə 300dən çox türk şirkətini cəlb etdi. “Şuşa effekti” – siyasi qərardan dərhal sonra real investisiya və texnologiya axınının başlanması – klassik müttəfiqlik modellərində nadir rast gəlinən dinamizmdir.
Qeyd etmək lazımdır ki, qlobal miqyasda Azərbaycan və Türkiyənin apardığı tandem diplomatiyası mühüm nəticələr verməkdədir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatında Qarabağla bağlı birtərəfli və ədalətsiz qətnamə cəhdlərinin qarşısının alınması bu diplomatik həmrəylik sayəsində mümkün olmuşdur. Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyət trayektoriyası isə artıq “Böyük Türk Marşrutu” kimi daha genişmiqyaslı strateji bir platformaya çevrilməkdədir. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında da humanitar əməkdaşlıq istiqamətində Azərbaycan və Türkiyənin birgə təşəbbüsləri təşkilatın fəaliyyətini daha məqsədyönlü və effektiv edir. Bütün bu istiqamətlərdə atılan addımlar, AzərbaycanTürkiyə diplomatik tandeminə beynəlxalq aləmdə artan hörmətin və nüfuzun göstəricisidir.
Gələcək gündəlik artıq klassik enerji və müdafiə çərçivəsini aşır: süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, yaşıl hidrogen, kosmik proqramlar. 2025ci ildən start götürən ortaq “Digital Silk Road” təşəbbüsü Ankaranı və Bakını QafqazMərkəzi AsiyaAvropa rəqəmsal magistralında eyni vahid platforma üzərində birləşdirəcək.
Bir sözlə, AzərbaycanTürkiyə müttəfiqliyinin möhkəmliyi nə təkcə imzalanmış bəyannamənin maddələrində, nə də hərbi parad meydanlarında ölçülür. Onun əsası, xalqın şüurunda özünə yer tapmış “birolma” düşüncəsidir. Şuşada atılan imza həmin düşüncəyə hüquqi möhür vurdu; indi isə sıra daha geniş coğrafiyada ortaq inkişaf modelini reallaşdırmaq mərhələsinə gəlib çatıb. Bu yolda hər iki dövlətin ən böyük üstünlüyü silah gücü deyil, etibar gücüdür – tarixdən qidalanan və gələcəyin innovasiyası ilə bərkilən etibar.
Əzizağa Məmmədli,
Rayon “Qələbə” qəzetinin əməkdaşı
, YAP fəalı
