Müasir dünyada enerji sahəsində baş verən dəyişikliklər dövlətlərin iqtisadi siyasətinə, ekoloji strategiyalarına və beynəlxalq münasibətlərinə birbaşa təsir göstərir. Enerji resurslarına çıxışın təmin olunması, onların səmərəli istifadəsi və alternativ mənbələrin inkişafı artıq təkcə iqtisadi deyil, həm də sosial və ekoloji müstəvidə vacib məsələ kimi qiymətləndirilir. Dünyada artan enerji tələbatı, iqlim dəyişiklikləri və resursların məhdudluğu dövlətləri yeni enerji yanaşmalarına uyğunlaşmağa sövq edir. Bu baxımdan enerji əməkdaşlığı və yaşıl enerjinin inkişafı tərəqqinin əsas istiqamətlərindən biri olaraq ön plana çıxır.
Enerji sektorunda əməkdaşlığın genişləndirilməsi ölkələrin təkbaşına çətinliklə həll edə biləcəyi problemlərin qarşısını almağa imkan yaradır. Regional enerji layihələri resursların daha rasional bölüşdürülməsini təmin edir və enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Elektrik şəbəkələrinin birləşdirilməsi, qaz kəmərlərinin inkişafı, tədarük zəncirlərinin koordinasiyası kimi proseslər səmərəliliyi artıran mühüm addımlardır. Bu əməkdaşlıq yalnız iqtisadi fayda yaratmır, həm də texnologiyaların paylaşılmasına, investisiyaların cəlbinə və innovasiyaların tətbiqinə şərait yaradır.
Digər tərəfdən, bərpa olunan enerji mənbələrinin əhəmiyyəti gündən-günə artır. Dünyada yaşıl enerji siyasəti təkcə ekoloji məsələ kimi deyil, həm də gələcək iqtisadi modelin əsas komponenti kimi qəbul olunur. Günəş və külək enerjisinin geniş tətbiqi, hidroenerji, bioenerji və digər alternativ mənbələrin inkişafı karbon emissiyalarının azaldılmasına töhfə verir və iqlim çağırışlarının yumşaldılmasına şərait yaradır. Bərpa olunan enerjinin üstünlüyü ondadır ki, bu mənbələr tükənmir, qiymət dalğalanmalarından nisbətən az təsirlənir və uzunmüddətli dövrdə daha sabit enerji sistemi yaradır. Eyni zamanda, yaşıl enerjiyə edilən investisiyalar yeni texnologiyaların inkişafına təkan verir və yüksək ixtisaslı iş qüvvəsinə ehtiyacı artırır.
Azərbaycan da qlobal enerji proseslərinin fəal iştirakçılarından biri olaraq bu sahədə həm regional əməkdaşlığı genişləndirir, həm də yaşıl enerji layihələrini prioritet istiqamət kimi qəbul edir. Ölkənin enerji siyasəti uzun illər ərzində neft-qaz sənayesi üzərində formalaşsa da, son dövrdə alternativ enerji resurslarının inkişafı daha geniş miqyas alıb. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun “yaşıl enerji zonası” elan edilməsi bu istiqamətdə atılan strateji addımlardan biridir. Həm günəş, həm də külək enerjisi üzrə aparıcı beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq Azərbaycanın enerji balansında bərpa olunan mənbələrin payının artırılmasına imkan verir.
Bu yanaşma Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə (UzA) verdiyi müsahibəsində də xüsusi vurğulanıb. Dövlət başçısı Azərbaycanın enerji strategiyasının artıq təkcə ənənəvi resurslara deyil, həm də bərpa olunan enerji potensialının reallaşdırılmasına söykəndiyini qeyd edib. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində bildirib ki, Azərbaycanın geniş külək və günəş enerjisi ehtiyatları ölkəni gələcəkdə yaşıl enerji ixracatçısına çevirə bilər. Onun sözlərinə görə, yaradılan “yaşıl enerji zonaları”, dünyanın aparıcı şirkətləri ilə imzalanan müqavilələr, eləcə də regional elektrik ötürmə xətləri üzrə həyata keçirilən layihələr ölkəmizin enerji təhlükəsizliyinə, ixrac imkanlarına və beynəlxalq əməkdaşlığın dərinləşməsinə mühüm töhfə verir.
Yaşıl enerjinin inkişafı həmçinin Azərbaycanın enerji ixrac strategiyasının da şaxələndirilməsinə şərait yaradır. Bərpa olunan enerji əsaslı elektrik istehsalının artırılması mümkün ixrac marşrutlarının genişlənməsinə və regionda yeni enerji körpülərinin yaradılmasına gətirib çıxara bilər. Bu isə həm iqtisadi gəlirləri artırır, həm də ölkənin regional enerji xəritəsində mövqelərini gücləndirir.
Enerji əməkdaşlığının perspektivləri müxtəlif istiqamətlərdə formalaşır. Rəqəmsal idarəetmə sistemlərinin tətbiqi, ağıllı şəbəkələrin yaradılması, enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi, yaşıl hidrogen layihələrinin reallaşması və birgə tədqiqat proqramlarının genişləndirilməsi bu prosesin mühüm elementləridir. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində həmçinin qeyd edib ki, Azərbaycanın enerji sahəsində apardığı islahatlar və bərpa olunan enerjiyə keçid modeli regional əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açır, uzunmüddətli tərəfdaşlığa xidmət edir.
Bir sözlə, energetika sahəsində əməkdaşlıq və yaşıl enerjinin inkişafı yalnız müasir dövrün tələb etdiyi bir addım deyil, həm də gələcək nəsillərə sağlam ekosistem, sabit enerji təminatı və davamlı iqtisadi model miras qoymağın əsas şərtidir. Dünya ölkələrinin bu istiqamətdə atdığı addımlar enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə, ekoloji problemlərin azaldılmasına və innovativ inkişafın sürətləndirilməsinə xidmət edir. Yaşıl enerji siyasətinin qlobal miqyasda gücləndirilməsi isə gələcəyin daha təhlükəsiz və balanslaşdırılmış enerji sisteminin formalaşmasına yol açır.
Əjdər Mikayılov,
Salyan Elektrik Şəbəkəsinin mühəndisi, YAP fəalı
